नन्दा सिंहको अब आँखा देख्ने हुँदै, यिनै डाक्टरले उपचार गर्दै छन् (भिडियो सहित )

समाचार

नन्दा सिंहको अब आँखा देख्ने हुँदै, यिनै डाक्टरले उपचार गर्दै छन् (भिडियो सहित )



याे समचार पनि पढ्नुहोस्
ससाना राज्यलाई एउटै राज्यमा जोडेर शासन गर्ने संघीय राज्यको परिकल्पना जर्मन दार्शनिक जोहानेस अल्थुसियसले गरेका थिए। यसैले उनलाई आधुनिक संघीयताको पिता मानिन्छ। संघीयता निर्माण प्रक्रियाका आधारमा संघीयता दुई किसिमका हुन्छन् : संयोग र वियोग। संयोग अर्थात् कमिङ टुगेदर प्रक्रियामा दुई वा सोभन्दा बढी राज्य मिलेर बलियो संघको स्थापना गरी संघीयता अवलम्बन गरिन्छ। यो मोडलमा अधिकारको प्रवाह तलबाट माथि अर्थात् बटम टु टप हुन्छ। स्वतन्त्र राज्य मिलेर बनेको संघीयताका उदाहरण हुन् अमेरिका र स्विट्जरल्यान्ड।

अर्को प्रक्रिया हो वियोग अर्थात् होल्डिङ टुगेदर। यस प्रक्रियामा एउटै राज्यमा दुई वा सोभन्दा बढी राज्यमा विभाजन गरी संघीयता निर्माण गरिन्छ। यो मोडेलमा अधिकारको प्रवाह माथिबाट तल अर्थात् टप टु बटम हुन्छ। नाइजेरिया, इथियोपिया, स्पेनजस्ता देश यसका उदाहरण हुन्। नेपालमा पनि येही मोडल अपनाइएको छ। यस्तो मोडलको संघीयतामा व्यवस्थापन पक्ष खर्चिलो र चुनौतीपूर्ण देखिन्छ। पहिलो मोडल संयोग अर्थात् एग्रिगेसन विधिबाट संघीयता निर्माण गरिएको अवस्थामा पहिल्यै स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका राज्यहरू सुरक्षा र विकास आदि कुरा आत्मसात गरी संघमा प्रवेश गरेकाले यो मोडल सफल भएको पाइन्छ। तर वियोग अर्थात् डिसएग्रिगेसनबाट संघीयतामा गएका देशमा संघीयता कार्यान्वयन गर्ने क्रममा जटिलता र अनपेक्षित परिणाम निस्किएको पाइन्छ।

संघीयताको स्वभाव

वियोग अर्थात् डिसएग्रिगेसन प्रक्रियामा संघीयता निर्माण गरिएका मुलुकमा राज्य शक्ति र शासन एकात्मकताबाट संघीयताका विभिन्न एकाइमा बाँडिएको हुन्छ। त्यस्ता मुलुकमा जतिसक्दो धेरै ससाना एकाइ बनाएर शासन र शक्ति प्रयोग गर्ने रहर नेतृत्वमा जाग्छ भने जनतामा आफ्नो छुट्टै परिचयको खोजी हुन्छ। परिणामस्वरूप, पहिलाका एकीकृत राज्यबाट विभक्त ससाना राज्य र प्रदेश टुक्रिने क्रम चलिरहन्छ। उदाहरणका लागि सुरुमा नाइजेरियामा तीनवटा प्रदेशमा मात्र विभाजन गरिएको थियो तर अहिले ३६ टुक्रामा विभक्त छ र ३७सौं टुक्राका लागि लडाइँ भइरहेछ। सुडानमा तीन प्रदेशबाट सुरु भएर २६ टुक्रामा विभक्त भयो। संघीयताका कारण दक्षिण सुडान टुक्रिएको छ र त्यहाँ फेरि टुक्रिनका लागि द्वन्द्व सुरु भएको छ।

हाम्रै छिमेकी देश भारतमा सुरुमा १२ वटा पछि ब्रिटिस उपनिवेशबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरेपछि २८ र हाल तेलंगनासहित २९ प्रान्तमा विभक्त छ। त्रिपुरा राज्यमा आदिवासीले छुट्टै राज्यको माग राखी आन्दोलन सुरु गरेका छन्। आसममा बोडोल्यान्ड, उत्तर प्रदेशमा पूर्वाञ्चल, वेस्ट बंगालमा गोर्खाल्यान्डजस्ता छुट्टै राज्यको माग राखी आन्दोलन हुँदै आएको छ।

तर नेपाल पौराणिक कालदेखि नै एकल राष्ट्रिय अवस्थामा छ। नेपाल बनेपछि भत्किएको छैन र हाल संघीयताका नाममा सात टुक्रामा विभक्त छ तर संघीयताको भार थेग्न गाह्रो छ। भारतमा सबैभन्दा धेरै राजस्व उठाउने राज्य महाराष्ट्रले आफूले उठाएको राजस्वको पैसा अरू राज्यलाई नदिने भनेर विवाद गरिरहन्छ। नेपालमा पनि बढी राजस्व उठाउने प्रदेश २ ले त्यो विवाद उठाउन थालेको छ।

नेपालमा संघीयता औचित्य

नेपाल एक सानो देश भारतको एक प्रान्त जत्रो पनि छैन। नेपालको जनसंख्याभन्दा आठ दोब्बर जनसंख्या भूसिमाना जोडिएको भारतको एक स्टेट यूपीमा मात्र छ भने अर्को भूसिमाना जोडिएको स्टेट बिहारमा चार दोब्बर बढी छ। जनसंख्याको हिसाबले पनि नेपाल संघीयतामा जानपर्ने थिएन। यूपी र बिहारको जनसंख्या ३५ करोड ८० लाख छ; जुन नेपालको भन्दा १२ दोब्बर बढी हो। क्षेत्रफलको हिसाबले नेपालको सिमाना जोडिएका भारतका दुई प्रान्त यूपी र बिहारको ३३७४५३ वकिमि छ; जुन नेपालको क्षेत्रफलभन्दा दुई दोब्बरभन्दा बढी छ अर्थात् भारतको एक प्रान्त नै नेपालभन्दा ठूलो छ। तर विडम्बना भारतको एक प्रान्तजति क्षेत्रफल र जनसंख्या नभएको देश नेपाल आज सात टुक्रामा विभक्त पारिएको छ। हाल नेपालमा सात प्रदेश ७७ जिल्ला ७५३ स्थानीय सरकार, सात प्रदेश सरकार र एक केन्द्रीय सरकार गरेर ७६१ विभिन्न तहका सरकार छन्।

नेपालमा केरा पाक्ने एक ठाउँबाट स्याउ पाक्ने अर्को ठाउँसम्म र जिरो डिग्रीबाट ३० डिग्री तापक्रम हुने ठाउँसम्म चार लेनको बाटो भए केही घन्टामै पुग्न सकिन्छ। यति सानो देश संघीयताको नाममा टुक्रिएको छ। २०६४ मा रोपेको संघीयताको बिरुवाले प्रदेश २ मा फल दिन थालेको केही वर्ष भयो भने विस्तारै फलहरू लुम्बिनी प्रदेश, कर्णाली प्रदेशलगायत अन्य प्रदेशमा पनि फल्न थालेका छन् जुन फल राष्ट्रिय एकता, अखण्डताका र राजनीतिक स्थिरताका लागि पोइजन्ड फ्रुट बन्न पनि सक्छन्। कुनैकुनै प्रदेश यो देशको अखण्डता र स्वाधीनतामाथि झुन्डाइएका तरबार वा बाह्य शक्तिका बार्गेनिङ चिप्स पनि बन्न सक्छन्।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *