सुस्मिताको आमा बुवाको रु’वाबासी, सुस्मिताको जन्मदिनमा यस्तो, आमाले गरिन् बाँचा यस्तो (भिडियो हेर्नुहोस्)

समाचार

सुस्मिताको आमा बुवाको रु’वाबासी, सुस्मिताको जन्मदिनमा यस्तो, आमाले गरिन् बाँचा यस्तो (भिडियो हेर्नुहोस्)





याे पनि पढ्नुहोस्
साहित्य–संस्कृति क्षेत्रमा दार्जिलिङ सदैव फुल्यो–फल्यो । रूपनारायण सिन्हाको ‘भ्रमर’, लैनसिंह बाङ्देलको ‘लंगडाको साथी’, अगमसिंह गिरीको ‘युद्ध र योद्धा’, इन्द्रबहादुर राईको ‘आज रमिता छ’, शिवकुमार राईको ‘डाक बंगला’, इन्द्र सुन्दासको ‘मौली’ र कृष्णसिंह मोक्तानको ‘चरणधूलि’ एकापट्टि अनि संस्कृति क्षेत्रमा एम.एम. गुरुङको ‘बिर्सिएको संस्कृति’ र आर.पी. लामाको ‘इन्द्रधनुष’ अति नै प्रचलित कृतिहरू भए ।

सयौं प्रतिष्ठित लेखकहरू जन्मिए यही सुनौलो कालमा– लक्खीदेवी सुन्दास, असित राई, कुमार प्रधान, बद्रीनारायण प्रधान, गुमानसिंह चामलिङ, नरबहादुर दाहाल, रामलाल अधिकारी, कमला सांकृत्यायन, जस योन्जनजस्ता । कलाकारहरूले संगीत नाटक ढकमक्क फुलाए । हरिमदन गुरुङ, अरुणा लामा, कर्म योन्जन, कुमार सुब्बा, हीरादेवी वाइबा, शान्ति ठटाल, मनबहादुर मुखिया, पी. अर्जुन, दाबा ग्याल्मो, टंक शर्मा, आई.के. सिंह, दिलमाया खाती सबैलाई कसैले भुल्न सक्तैनौं ।

त्यसताक भनिन्थ्यो, ‘दार्जिलिङले आज जे सोच्छ, त्यो नेपाल, भोटाङ र सिक्किमले भोलि सोच्छ ।’ सायद यसको पनि गहिरै कारण थियो होला । नेपालमा अनेकन् क्षेत्रमा अग्रिम पंक्तिमा रहेकाहरू पारिजात (साहित्य), रणधीर सुब्बा र निर्मल लामा (राजनीति), लैनसिंह बाङ्देल (कला), अनुराधा कोइराला (सामाजिक कार्य) सबै दार्जिलिङमै जन्मेका थिए/हुन् ।

यसरी नै सिक्किमका मुख्यमन्त्रीहरू बीबी गुरुङ, नरबहादुर भण्डारी, प्रेमसिंह तामाङ सबैले दार्जिलिङमा स्कुल–कलेज पढेका थिए । रवीन्द्रनाथ ठाकुरले बंगलादेशको राष्ट्रिय गीत ‘आमार सोनार बांगला’ रचेका थिए, दार्जिलिङमा जन्मेका भाग्यमानी अम्बर गुरुङले नेपालको राष्ट्रिय गीत ‘सयौं थुँगा फूलका हामी एउटै माला नेपाली’ लाई संगीतबद्ध गरेका थिए । आफू जन्मेको राष्ट्रदेखि अलिक टाढो अर्को राष्ट्रको राष्ट्रगानमा संलग्न हुने यस्ता व्यक्तिहरू विरलै पाइन्छन् ।

जंगल, पानी, चिया, सिन्कोनाको त कुरै नगरे पनि हुन्छ । सन् १९६४–६५ मा कालिम्पोङको बोङबस्तीमा हेमलाल शर्मा नामक कृषकले आफ्नो खेतको एक एकरमा २,६५३ किलो धान उमारेको रेकर्ड नै छ । धानको बीउबिजनको नाम पनि ‘कालिम्पोङ–१’ र ‘कालिम्पोङ–२’ राखिएको थियो । सन् १९६० को दशकमा सगुन र सालको जंगल भरमार थियो ।

दार्जिलिङ (१०० हेक्टर), कालिम्पोङ (५८९ हेक्टर), खरसाङ (१,३९९ हेक्टर) र पंखाबारीनजिक वामपोखरी (१,८०८ हेक्टर) सगुन–सालको जंगलले भरिएका थिए । काम्ने ज्वरो (मलेरिया) को ओखती कुइनेनको निकासी सन् १९६६–६७ मा मात्रै ९७ लाख (आजको भाउमा ५१ करोड) भारुको भएको थियो । अमेरिका, युरोप र एसियामा अरू कुनै चियाको माग दार्जिलिङ चियाको जति थिएन । र नै दार्जिलिङमा वर्षेनि १२० लाख किलो चिया उमारिन्थ्यो, उता विश्वमा भने दार्जिलिङको चिया भनी ४०० लाख किलो बिक्री गरिन्थ्यो ।

सुनौलो अवधिको दार्जिलिङ मनै खलबलाइदिने दार्जिलिङ थियो । म्युनिसिप्यालिटीहरू अति नै प्रभावशाली र कर्तव्यनिष्ठ थिए । बिहान पाँच बजे तलतिरको किलीखानमा खसी–गोरु–सुँगुर काटिन्थे । कमिस्नर चार्ली डनले गएर छालामाथि छाप लगाएपछि मात्रै बजारमा बेच्न पाइन्थ्यो ।

लेखक विक्रम सेठकी आमा लीला सेठले सन् १९५० को पहिरोमा आफू छोरा–छोरीसमेत कसरी बाँचिन्, फ्रेड पिनले दार्जिलिङ कसरी चलाइन्थ्यो, भास्कर घोषले दार्जिलिङमा बंगालको शासन र बंगलादेशका रहमान शोभानले स्कुल पढ्दाको दार्जिलिङको वर्णन आआफ्ना पुस्तकहरूमा गरेका छन् । मैत्रेयी देवीले त रवीन्द्रनाथ ठाकुरको मङ्पु भ्रमण र उनका कविताहरूमाथि बंगाली भाषामा ‘मङ्पुते रवीन्द्रनाथ’ लेखेर दार्जिलिङको अर्को पक्षको परिचय गराएकी छन् ।

नाटक, खेलकुद, चाडबाड, पूजापाठ, राष्ट्रिय दिवस दार्जिलिङमा भव्य रूपमा हुन्थे । दसैं, तिहार, क्रिसमस, माघे संक्रान्ति, सरस्वती पूजा र इद–उल–फितर सबैले मनाउँथे । हर्ली, मल्ला र ब्रिगेड अफ गोर्खाज गोल्डकप फुटबल खेल्न भोटाङ, नेपाल, कलकत्ता सबैतिरबाट आउँथे । वर्षाझरीमा पनि फुटबल हेर्न हजारौंको संख्यामा आउँथे । सबैले छाता खोलेपछि फुटबल मैदान देखिँदैनथ्यो । पानी पर्न कम हुनासाथ चारैतिरबाट आवाज आउँथ्यो, ‘किल द अम्ब्रेला !’ अर्थात्, ‘छाता मार !’

दार्जिलिङको भाषा नै दार्जिलिङे थियो । अति नै रमाइलो थियो । गोरे डगलस, भोटु प्रधान, बीआर गुरुङ र हेम राईको कला प्रदर्शनी, अमियनाथ बनर्जीको स्ट्याम्प–टिकट प्रदर्शनी । दोर्जे, निनी र गम्फुज अनि माया रेस्टुराँको मोमो; घुरामिया र ग्लोनेरिजको रोटी र केक; अक्सफोर्ड, साझा र उपासकका पत्रिका र पुस्तक; फु सिन र गोगोजका जुत्ता अनि सिंहमारी जाने ट्याक्सीमा अटेसमटेस ।

दार्जिलिङ यस्तै थियो । बोर्डिङकी मिस साहेब, टर्नबुलका महेन्द्र प्रधान, कालिम्पोङका खिदमद सुब्बा अति नै उच्चस्तरका हेडमास्टरहरू थिए । सुनौलो कालको दार्जिलिङ सपना–कल्पनाको दार्जिलिङ थियो । फेरि फर्केर आऊ न तिमी ! सबैको निवेदन र चाहना, आजको नियास्रो र फोस्रो दार्जिलिङमा !

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *